فرش دستباف قدیمی یا فرش ماشینی نو؛ کدام بخریم؟
انتشار:
دو راه بیشتر نیست. یا فرشی می‌خرید که یک بافنده سال‌ها پیش با دست گره زده، یا فرشی را که کارخانه‌ی کاشان همین ماه از خط تولید بیرون آورده. هر دو پرز دارند، هر دو زیر پا می‌نشینند و هر دو اگر بدرفتاری ببینند خراب می‌شوند؛ اما درصد خطای خریدشان یکی نیست.
ما در فروشگاه آرامش عمداً فرش عتیقه نمی‌فروشیم؛ هم تأمین‌کننده‌ی مطمئن نداریم، هم تشخیص اصالت کار ماست نه کار شما. همین صداقت را اینجا هم داریم؛ اگر دنبال فرش قدیمی هستید، این متن کمک می‌کند بفهمید پولتان بابت چه چیزی دارد خرج می‌شود.
قدیمی‌تر لزوماً بهتر نیست، اما ارزان‌تر هم نیست
در ترکیه این روزها موزه‌های هنر دستی بازدیدکننده پیدا کرده‌اند و شهرداری‌ها کلاس بافت راه انداخته‌اند؛ حتی خبر احیای قالی‌های فراموش‌شده‌ای مثل لادیک هم منتشر شده. همین استقبال، بازار فرش‌های کهنه را داغ کرده و طرف داستان هم هست: اخبار زیادی درباره‌ی فروش فرش‌های تاریخیِ تقلبی منتشر شده؛ فرشی که صدساله معرفی می‌شود، لزوماً صدساله نیست و چرک‌آبگیری و رنگش ممکن است کار دو سال پیش باشد.
حرف کلی این است: فرش دستباف قدیمی یا قطعه‌ای گران‌قیمت و اصیل است، یا یک تقلب حساب‌شده. حد وسط ندارد، و چشم آدم معمولی هم نمی‌تواند تشخیص بدهد.
مقایسه فنی دو گزینه
جدول زیر همان چیزی است که در کارگاه و انبار جلوی چشممان است. قیمت را عمداً داخل جدول نیاورده‌ایم، چون قیمت عتیقه ثابت نیست؛ قیمت فرش نو اما رسمی است و در لیست قیمت همین سایت می‌بینیدش.
| موضوع | فرش دستباف قدیمی | فرش ماشینی نو |
|---|---|---|
| نخ | پشم یا ابریشم دست‌ریس؛ با سال‌ها نور و پاخور رنگش می‌نشیند | اکریلیک هیت‌ست یا پشم؛ بازده رنگ یکنواخت از رول اول |
| شانه و تراکم | با گره و تعداد گره در هر متر سنجیده می‌شود، نه شانه | ۷۰۰ شانه با تراکم ۲۱۰۰ تا ۲۵۵۰ و ۱۲۰۰ شانه با تراکم ۳۶۰۰ |
| خاب و پرز | خاب نازک‌تر شده، پرز کمتر ولی به پاخور سنگین حساس | خاب یکنواخت؛ پرز اولیه تا چند هفته می‌ریزد و بعد آرام می‌شود |
| ترمیم | بافنده‌ی ماهر می‌خواهد و پیدا کردنش هم هزینه دارد | ریشه و حاشیه در کارگاه قابل ترمیم است |
| کاربری روزمره | پذیرایی رسمی با پاخور کم | هر فضای پررفت‌وآمد، حتی آشپزخانه با انتخاب درست نخ |
نکته‌ی سرسریِ بازار این است که «دستباف» همیشه یعنی پشمی و «کهنه» همیشه یعنی ارزشمند؛ هیچ‌کدام درست نیست. مثلاً فرش پشمی سلطان‌آباد کد ۲۴ نو را بگیرید؛ گل‌برجسته و نخ پشمی‌اش با قیمت شروع‌شونده از ۱۲ میلیون تومان فروخته می‌شود و سقف سایزهایش به ۹۶ میلیون تومان می‌رسد؛ یعنی همان پولی که برای یک عتیقه‌ی معمولی می‌دهید، اینجا قطعه‌ای نو و قابل‌پیگیری می‌گیرید.
چه کسی سراغ فرش دستباف قدیمی برود
اگر پذیرایی رسمی دارید، پاخور کم است و مبلمان‌تان چوبی و سنگین است، فرش دستباف قدیمی جای خودش را دارد؛ به شرطی که فروشنده را بشناسید و فاکتور و توضیح ریشه و قدمت داشته باشید. بدون این دو، خرید حسی است و پشیمانی‌اش هم حسی.
یک واقعیت تلخ هم بگوییم: تقریباً هر ماه پیام داریم از کسی که فرشی را در یک شهرستان خریده و حالا می‌خواهد بفروشد؛ بازار جمع فرش دستباف کهنه کوچک است و همیشه هم پای نقد در میان نیست.
چه کسی فرش ماشینی نو بخرد
خانه‌ای که بچه دارد، حیوان خانگی دارد یا نور پنجره‌اش مستقیم روی کف می‌افتد، با فرش عتیقه عذاب می‌کشد؛ آفتاب و پرز، دشمن شماره‌ی یک فرش کهنه‌اند. برای این خانه‌ها فرش ماشینی اکریلیک هیت‌ست انتخاب درستی است. مثلاً فرش ۷۰۰ شانه دردانه با تراکم ۲۵۵۰ و نخ اکریلیک درالون آلمان؛ پرز اولیه‌اش می‌نشیند و بعد سال‌ها پاخور، خابش سرپا می‌ماند.
از نظر قیمت هم فاصله روشن است؛ طبق جدول رسمی، فرش ۱۲ متری ۷۰۰ شانه ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و همان سایز در خط پشمی به ۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان می‌رسد. عمر عملی‌اش را هم در مقاله‌ی عمر فرش ماشینی جداگانه محاسبه کرده‌ایم.
سؤال‌های رایج
فرش دستباف قدیمی سرمایه‌گذاری خوبی است؟ فقط وقتی اصالت‌اش اثبات شده باشد. در حالت عادی هم فروشش سخت است، هم نگهداری‌اش گران.
می‌شود فرش عتیقه را شست؟ با دستگاه نه. شستن فرش دستباف قدیمی با رنگ و پود حساس، کار قالیشویی معمولی نیست؛ همان‌قدر هم که ترمیمش هر کسی را پیدا نمی‌کند.
کدام سایز برای پذیرایی بخرم؟ برای پذیرایی معمول ایرانی، یک ۱۲ متری یا دو تا ۶ متری کنار هم جواب می‌دهد؛ این دو سایز پرطرفدارترین انتخاب مشتری‌های خودمان هستند.
سناریوی پایانی: آقایی خانه‌ی پدری را تحویل گرفت؛ کف پذیرایی فرش دستباف کهنه‌ای داشت که مادربزرگش بافته بود. گفتیم آن را نگه دارد، هم اصالت دارد هم تاریخ؛ ولی برای اتاق‌خواب یک فرش پشمی سلطان‌آباد نو گذاشت و برای راهرو یک ۷۰۰ شانه. خانه هم حس قدیمی‌اش را نگه داشت، هم صدای دویدن بچه‌ها را تحمل می‌کند.
