فرق فرش ترک و ایرانی را کارگاه چطور می‌گوید
داخل مغازه می‌ایستید، دو فرش هم‌شکل جلویتان است؛ یکی برچسب ترک دارد و یکی ایرانی. فروشنده هر دو را کار خوب می‌خواند. این مقایسه سال‌هاست پشت ویترین تکرار می‌شود و جواب شفافی ندارد.
این مقایسه از کجا آمد
ترکیه خودش بافنده است، منتها همین چند وقت پیش خبر تعطیلی یک تولیدکننده‌ی بافندگی در آن‌جا دهان‌به‌دهان چرخید و خود ترک‌ها هم از واردات شکایت دارند که ارزانیِ فرش خارجی دست بافنده را بسته. پس ماجرا ایرانی یا ترکی نیست. ماجرا این است که در هر دو طرف هم کار خوب هست هم کار سرسری، و خریدار باید فرق این دو را از روی فرش بفهمد، نه از روی برچسب.
چهار تجربه از پشت ویترین
- مشتری‌ای فرشی آورد که پدرش سال‌ها پیش از سفر خریده بود. نقشش هنوز سر جایش بود، فقط پرزش کم شده بود. پرسیدم از کجا آورده، گفت همان‌جا که برچسبش بود. کار خوب، هر جا که بافته شده باشد.
- نمونه‌های وارداتی ارزان‌قیمتی که چند بار آمده و رفته، همیشه یک درد را داشته‌اند. نازک‌اند، بعد از چند ماه جا به جایی مبل، زیر پا صاف می‌شوند و گوشه‌شان موج می‌زند.
- کارهای پشمی خودمان، جیپور و سلطان‌آباد، سنگین‌اند و جابه‌جایی‌شان کار دارد، ولی بعد از سال‌ها هم همچنان ایستاده‌اند. سراغشان از دسته‌ی فرش پشمی می‌رود.
- طرح‌های ریزنقش ایرانی را با نقش‌های درشت ترک مقایسه کرده‌اند و گفته‌اند ترک بازتر است. تا حدی درست است، ولی ریزی نقش تنها معیار نیست؛ گاهی همان ریزی، کار را سرسری از آب درمی‌آورد.
از برچسب تا زیر دست
برچسب‌های ترک با معیارهای خودشان می‌آیند و تا وقتی به شانه‌ای که اینجا رایج است تبدیل نشوند، مقایسه‌شان با فرش کاشان گمراه‌کننده است. نکته‌ی دیگر نخ است؛ آنچه روی برچسب نوشته شده با آنچه زیر دست حس می‌شود گاهی یکی نیست. قیمت هم که آخر سر وسط می‌آید. پشمی‌های خودمان از جیپور کد ۰۲ تا سلطان‌آباد، بازه‌ی ۷٬۵۰۰٬۰۰۰ تا ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان دارد و کارهای گل‌برجسته‌ی ۷۰۰ شانه هم تا سقف ۲۴ میلیون تومان برای ۱۲ متری می‌رسد. فرشی که از بیرون مرز می‌آید، جز قیمت، گارانتی برگشت هم ندارد.
یک اعتراف لازم است
ما هم نمونه‌ی ترک دیده‌ایم که زیر دست از بعضی کارهای خودمان تمیزتر بود و مشتری همان را برد. قصه دستباف و ماشینی هم همین‌طور است؛ برچسب ایرانی بودن به تنهایی تضمین نیست. آنچه واقعاً فرق می‌گذارد، نخ و تراکم بافت و دقت ریزنقشی است، و این را باید از جنس فهمید. اگر می‌خواهید تفاوت را از نزدیک ببینید، متن تفاوت فرش دستباف و ماشینی و تشخیص فرش کاشان اصل برای همین کار نوشته شده‌اند.
تست سرانگشتی، جلوی همان ویترین
دیروز خانمی آمد با دو تکه فرش؛ یکی از فرش خانه‌ی مادرش، یکی از خرید سال قبل خودش. هر دو را روی پیشخوان گذاشت و با نوک انگشت روی زمینه کشید. گفت همین را می‌خواهم، آنکه جا نمی‌رفت. خودتان هم همین کار را بکنید؛ انگشت را محکم روی زمینه فشار دهید و بردارید، اگر الیاف جا رفت و دیر برگشت، خاب زود می‌خوابد. این تست چیزی را از جیب شما خرج نمی‌کند و سریع‌تر از هر برچسبی جواب می‌دهد.
