واژهنامه فرش ماشینی؛ شانه، تراکم، خاب، هیتست، گلبرجسته در یک صفحه
انتشار:

شانه یعنی چند گره در عرض یک متر فرش جا شده و تراکم یعنی چند رج پود در طول یک متر. خاب همان پرز روی فرش است. هیتست یعنی نخ را با بخار و حرارت تثبیت کردهاند تا پرز ندهد و رنگش بماند. گلبرجسته هم فرشی است که خابِ نقشش بلندتر از زمینه بافته شده. همین پنج کلمه را بلد باشید، جلوی کارت مشخصات هیچ فرش ماشینی گیج نمیمانید. هر بیست واژه، این پنجتا هم، پایینتر به ترتیب الفبا آمدهاند و کنار هرکدام نوشتهایم روی فرشهای خودمان چه عددی دارد.
کارت یک فرش واقعی، سطر به سطر
مشخصات فرش دردانه ۷۰۰ شانه از کاملترین کارتهای سایت است، برای همین آن را نمونه گرفتیم. این عددها عیناً از صفحهی خود محصول آمدهاند.
| سطر کارت | مقدار در دردانه | یعنی چه |
|---|---|---|
| شانه | ۷۰۰ | ۷۰۰ گره در عرض یک متر |
| تراکم | ۲۵۵۰ | ۲۵۵۰ رج پود در طول یک متر |
| تراکم گره | ۵۹۵٬۰۰۰ | تعداد گره در هر متر مربع |
| تراکم سرنخ | ۱٬۱۹۰٬۰۰۰ | هر گره دو سر نخ دارد؛ دو برابر عدد بالا |
| جنس نخ | ۱۰۰٪ اکریلیک درالون آلمان | نخ خاب، یعنی همان پرزی که لمس میکنید |
| ویژگی نخ | هیتست شده | نخ با حرارت تثبیت شده |
| تار و پود | پنبه | اسکلت فرش که زیر خاب پنهان است |
| تعداد رنگ | ۱۰ رنگ | دستگاه با ده رنگ نخ نقش را بافته |
همین کارت را برای چند خط دیگر هم کنار هم گذاشتیم تا ببینید عددها چقدر جابهجا میشوند:
| فرش | شانه | تراکم | جنس نخ (طبق کارت) |
|---|---|---|---|
| دردانه | ۷۰۰ | ۲۵۵۰ | اکریلیک درالون، هیتست |
| گلبرجستهی طرح کاشان ۷۱۲۱۷ | ۷۰۰ | ۲۱۰۰ | نوشته نشده؛ فقط «ضد حساسیت» |
| افشان خاص ۷۳۰۰۱ | ۷۰۰ | ۲۱۰۰ | اکریلیک و پلیاستر |
| نگار ۷۱۰۵۹ | ۱۲۰۰ | ۳۶۰۰ | ۱۰۰٪ اکریلیک هیتست |
| سلطانآباد پشمی کد ۱۶ | ۷۰۰ | ۲۵۵۰ | پشم |
واژهها به ترتیب الفبا
آنتیباکتریال
نخی که با مادهای عمل آمده تا باکتری رویش کمتر رشد کند. این ویژگی روی خودِ نخ است و جای جارو و شستوشوی منظم را نمیگیرد. در آرامش: در کارت دردانه و شاپرک «آنتی باکتریال» ثبت شده.
افشان
نقشهای بدون ترنج وسط، که گل و بوته در کل زمینه پخش شده است. افشان زیر میز و مبل کمتر «قطع» میشود، چون نقطهی مرکزی ندارد که زیر چیزی برود. در آرامش: نوبهار در خط ۷۰۰ شانه و ژینا در خط ۱۲۰۰ شانه افشاناند.
اکریلیک
الیاف مصنوعیای که برای خاب فرش ماشینی به کار میرود و زیر دست نرم است و حسش به پشم نزدیک. کیفیتش بیشتر از هر چیز به هیتست شدن یا نشدنش بستگی دارد. در آرامش: در کارت نگار ۱۲۰۰ شانه نوشته «نخ ۱۰۰% اکریلیک هیت ست». مقایسهاش با پلیاستر را در «فرش اکریلیک یا پلیاستر» نوشتهایم.
پشم
الیاف طبیعی از موی گوسفند؛ گرمتر از اکریلیک و کمی زبرتر، و در فرش نو معمولاً پرزش دیرتر تمام میشود. فرش پشمی ما ماشینی بافته میشود و دستباف نیست. در آرامش: در کارت سلطانآباد کد ۱۶ آمده ۷۰۰ شانه، تراکم ۲۵۵۰ و نخ پشم. باقی طرحها در دستهی فرش پشمی هستند و اگر بین پشم و اکریلیک ماندهاید، جدول تصمیم کمک میکند.
پلیاستر
الیاف مصنوعی ارزان و محکم که زیر دست صاف و کمی خنک است. خودش عیب نیست؛ عیب وقتی است که پلیاستر را به اسم اکریلیک بفروشند. در آرامش: در کارت افشان خاص ۷۳۰۰۱ صریح نوشته خاب «اکریلیک و پلی استر» و تار «۸۰ درصد پلی استر و ۲۰ درصد پنبه».
پود
نخهای افقی که در عرض فرش رد میشوند و گرهها را سر جایشان قفل میکنند. هر رج پود یک واحد از عدد تراکم است. در آرامش: پود دردانه پنبه است؛ پود افشان خاص ۷۳۰۰۱ «پنبه و پلی استر و جوت».
تار
نخهای طولی فرش، از ریشهی یک سر تا سر دیگر. تار و پود با هم اسکلت فرشاند و خاب روی همین اسکلت گره میخورد. در آرامش: تار و پود دردانه و شاپرک پنبه ثبت شده.
تراکم
تعداد رجهای پود در یک متر طول فرش. هرچه بیشتر، بافت فشردهتر و فرش سنگینتر. عدد کمتر را هم زود محکوم نکنید. در آرامش: ۷۰۰ شانهی معمولی ۲۵۵۰، گلبرجستهها ۲۱۰۰ و ۱۲۰۰ شانهها ۳۶۰۰. چرا گلبرجسته عمداً کمتراکمتر است، در «شانه و تراکم فرش ماشینی» آمده.
تراکم سرنخ
تعداد سرهای نخ خاب در هر متر مربع. چون هر گره دو سر دارد، این عدد همیشه دو برابر تراکم گره است و اطلاعات تازهای نمیدهد. در آرامش: دردانه و شاپرک ۱٬۱۹۰٬۰۰۰.
تراکم گره
تعداد گره در هر متر مربع؛ عددی که شانه و تراکم را با هم در یک رقم خلاصه میکند. روی کارتهای ما این عدد برابر شانه ضرب در تراکم تقسیم بر سه است. در آرامش: دردانه ۵۹۵٬۰۰۰ (۷۰۰ × ۲۵۵۰ ÷ ۳) و افشان خاص ۷۳۰۰۱ با تراکم ۲۱۰۰، ۴۹۰٬۰۰۰.
ترنج و لچکترنج
ترنج نقش بزرگ وسط فرش است، معمولاً گرد یا بیضی، و لچک ربعترنجی که در چهار گوشه مینشیند. فرش ترنجدار وسط اتاق خالی بهتر دیده میشود تا زیر میز ناهارخوری. در آرامش: مهر و ماهریس ترنجدارند؛ بقیه را در «طرحهای کلاسیک ۸ رنگ» کنار هم گذاشتهایم.
تعداد رنگ
تعداد رنگ نخی که دستگاه همزمان در نقش به کار میبرد. رنگ بیشتر یعنی سایهروشن نرمتر در گلها، نه لزوماً فرش رنگارنگتر. در آرامش: خط ۷۰۰ شانه دو دسته دارد: ۸ رنگ مثل مهر و نوبهار، و ۱۰ رنگ مثل دردانه و شاپرک.
خاب
سطح پرزدار فرش؛ همان نخهایی که سرشان بریده شده و زیر پا لمسشان میکنید. «خاب خوابیده» یعنی پرزها زیر فشار یا شستوشوی بد روی هم خم شدهاند و دیگر بلند نمیشوند. در آرامش: در گلبرجستهها خابِ مسیر نقش بلندتر از زمینه است؛ در بقیهی فرشها خاب یکدست است.
درالون
نام تجاری یک نخ اکریلیک آلمانی. وقتی روی کارت میخوانید «اکریلیک درالون»، یعنی سازنده منبع نخ را هم اسم برده، نه فقط جنسش را. در آرامش: کارت دردانه و شاپرک: «۱۰۰٪ اکریلیک درالون آلمان». داستان این دو طرح در «فرش دردانه» و «فرش شاپرک» هست.
دستبافگونه
فرش ماشینیای که نقش و بافتش طوری طراحی شده که به دستباف شبیه باشد. هنوز ماشینی است و نباید آن را به اسم دستباف فروخت. در آرامش: در کارت دردانه و شاپرک، ردیف «تکنولوژی» نوشته «دستبافگونه». خط ۱۲۰۰ شانه هم بهخاطر نقش ریزترش از دور به دستباف نزدیکتر است؛ نمونههایش در «فرش ۱۲۰۰ شانه آرامش» آمده.
شانه
تعداد گره در عرض یک متر فرش. شانهی بالاتر یعنی نقش ریزتر و خطوط دقیقتر، و قیمت بالاتر؛ ولی برای راهرو و اتاقی که زیاد رفتوآمد دارد، شانهی بالاتر همیشه انتخاب بهتری نیست. در آرامش: فرشهای ۷۰۰ شانه و ۱۲۰۰ شانه در سایت هستند. کدام برای کجا، در «فرش ۱۲۰۰ شانه همیشه بهتر از ۷۰۰ نیست».
قالیچه و کناره
قالیچه فرش کوچک، معمولاً ۱×۱٫۵ متر است؛ کناره فرش باریک و درازی مثل ۱×۲، ۱×۳ یا ۱×۴ که برای راهرو و کنار تخت میخرند. در آرامش: در کارت خیلی از طرحهای ۷۰۰ شانه قالیچه و کناره هم ثبت شده؛ گلبرجستهی ۷۱۲۱۷ فقط در ۴، ۶، ۹ و ۱۲ متری بافته میشود.
گلبرجسته
فرشی که خاب گل و ترنجش بلندتر از زمینه است، برای همین نقش زیر دست حس میشود. نرمتر است، ولی زیر پایهی مبل سنگین زودتر جا میاندازد. در آرامش: گلبرجستهی ۷۰۰ شانه تراکم ۲۱۰۰ دارد. در پشمیها هم سلطانآباد کد ۲۵ گلبرجسته است. مقایسهی کامل در «فرش گلبرجسته یا معمولی».
متراژ
اسم بازاری اندازهی فرش. این اسمها گرد شدهاند و همیشه با مساحت واقعی یکی نیستند. در آرامش: ۴ متری ۱٫۵×۲٫۲۵، ۶ متری ۲×۳، ۹ متری ۲٫۵×۳٫۵ و ۱۲ متری ۳×۴ است. یعنی ۹ متری در واقع ۸٫۷۵ متر مربع است و ۴ متری کمی کمتر از ۳٫۴ متر مربع. پیش از خرید، اتاق را متر کنید.
هیتست
نخی که بعد از ریسیدن با بخار و حرارت تثبیت شده تا الیافش از هم باز نشود. فرش هیتست بعد از هفتههای اول دیگر پرز نمیدهد و نقشش بعد از شستوشو هم سر جایش میماند. در آرامش: در کارت سوگند، نگار و خیلی از ۷۰۰ شانهها «اکریلیک هیتست» آمده. اینکه این مرحله در کارخانه دقیقاً چه میکند، در «نخ اکریلیک هیتست» آمده است.
این عددها را کجای فرش پیدا کنیم؟
روی سایت، در جدول مشخصات هر محصول. روی خود فرش، در برچسب پشتش. همهی کارتها همهی سطرها را ندارند؛ بعضی فقط شانه و رنگ زمینه را نوشتهاند. اگر سطری که برایتان مهم است خالی بود، بپرسید. برچسب پشت فرش را هم در «برچسب پشت فرش کاشان چه میگوید؟» سطر به سطر خواندهایم.
پرسشهای پرتکرار
شانه فرش یعنی چه و ۷۰۰ شانه با ۱۲۰۰ شانه چه فرقی دارد؟
شانه تعداد گره در عرض یک متر است. ۱۲۰۰ شانه در همان عرض تقریباً ۱٫۷ برابر گره دارد، پس نقشش ریزتر و خطوطش تیزتر است. در فرشهای ما ۷۰۰ شانه تراکم ۲۵۵۰ دارد و ۱۲۰۰ شانه تراکم ۳۶۰۰.
تراکم ۲۱۰۰ یعنی فرش بیکیفیت است؟
نه لزوماً. گلبرجستهها عمداً تراکم کمتری دارند تا نقش جای بالا آمدن داشته باشد. برای سنجیدن کیفیت، جنس نخ و هیتست بودنش را هم کنار تراکم ببینید.
از کجا بفهمیم نخ فرش هیتست است؟
اول کارت مشخصات را ببینید. بعد با ناخن روی خاب خط بکشید؛ نخ هیتست زود خط را میپوشاند و پرز رنگی کف دستتان نمیماند. اگر سؤال دیگری دارید، با ۰۹۱۲۰۹۱۳۲۳۸ یا ۰۹۱۳۰۹۱۲۲۳۸ تماس بگیرید.


